Gönüllüler Deir al-Balah'ta bombalanan caminin taşlarını topluyor

Deir al-Balah'taki gönüllüler, İsrail'in 24 Ağustos'ta düzenlediği saldırıda tahrip olan Abu Salim Camii'nden taş ve mermer toplamaya başladı. Gazze Şeridi'nin merkezindeki bu simge yapıdaki çalışma, Mayasir Association for Culture and Arts ile Guardians of Heritage adıyla bilinen gönüllü ekip tarafından yürütülüyor; ekip, hâlâ kullanılabilecek parçaları çıkarmaya başlamadan önce namaz salonunun koridorlarını ve çevresindeki avluları molozdan temizledi.

Kampanyayı dernek adına koordine eden Shaimaa al-Natour, ekibin saldırıdan birkaç gün sonra alana ulaştığını ve “önleyici koruma” diye tanımladığı çalışmayı yürüttüğünü söyledi. İlk aşama, dağılmış taşların ve caminin eski mermer sütunlarının enkazdan alınıp güvenli bir yere taşınmasıyla sınırlı; binanın onarımı sonraki aşamalara bırakıldı ve bu aşamalar için ne dernek ne de belediye bir tarih verdi. Camiden hasar görmüş kitaplar da çıkarıldı.

Deir al-Balah Belediye Başkanı Khalil Abu Samra, caminin 1951'e uzandığını, hayırsever Hajj Mohammed Abu Salim'in yapımını finanse ettiğini ve tasarımının Osmanlı düzenini izlediğini söyledi. Yapı, kentte al-Hadba al-Qibliya olarak bilinen yüksek bir tepede duruyor. “Bu camiyi uzun yıllar boyunca koruduk” diyen Abu Samra, gönüllülerin camiyi eski haline döndüreceği umudunu dile getirdi.

Bina ikinci kez vuruluyor. 2014'teki İsrail bombardımanı minarenin üst bölümünü yıkmış, cepheye zarar vermişti; ardından gelen onarımlar Riwaq Centre for Architectural Conservation ve Iwan Center ile birlikte yapıldı. 2010'daki ayrı bir restorasyon ise özgün mimari ögelerin çoğunu yerinde bırakmıştı. 24 Ağustos'taki saldırı çok daha ağırı yaptı: avluyu ve ana yapının bir bölümünü parçaladı.

Ayıklama işinin göründüğünden daha önemli olmasının nedeni bu geçmiş. İki kez restore edilmiş bir cami, özgün dokusu büyük ölçüde hâlâ kendisine ait olan bir yapıdır; depoya kaldırılan sütunlar ve yontma taşlar da üçüncü bir restorasyonun kendisinden yapılmak zorunda olacağı malzemedir. Enkazda bırakılsalardı molozla birlikte kaldırılacak, sonunda alanda yükselen şey de eski bir parsel üzerinde yeni bir bina olacaktı.

Guardians of Heritage, Gazze'de ve Filistin'in geri kalanında arkeolojik ve kültürel alanlarda çalışıyor; savaşta bir alan diğerinin ardından zarar gördükçe bu iş kurtarmaya daralmış durumda. Bu tepedeki hesapları mütevazı ve Şerit'teki her şeyle aynı koşullar altında yapılıyor: restorasyonun ne zaman mümkün olacağını kimse söyleyemiyor, bu yüzden sütunlar o güne kadar saklanıyor.