Euro-Med: Gazze'deki beş saldırının soruşturması yetersiz

Euro-Med İnsan Hakları Gözlemevi cuma günü, Gazze'de 35 kişinin öldürüldüğü beş saldırıya ilişkin İsrail ordusunun yürüttüğü incelemelerin, güvenilir bir ceza soruşturmasının gerektirdiği ölçütleri karşılamadığını açıkladı. Ölenler arasında çocuklar, sağlık ekipleri ve yardım görevlileri de bulunuyor.

İncelenen beş dosya şunlar: Nisan 2024'te World Central Kitchen'ın yedi çalışanının ölümü; Ocak 2024'te çocuk Hind Rajab'ın, birkaç yakınının ve ona ulaşmak için gönderilen ekibin öldürülmesi; 15 Kızılay ve sivil savunma görevlisi ile bir BM çalışanının öldürüldüğü Mart 2025'teki Tal al-Sultan; Sınır Tanımayan Doktorlar'ın (MSF) bombalanan al-Mawasi'deki barınağı; ve Kasım 2023'te bir MSF tahliye konvoyuna açılan ateş.

Gözlemevi, ordunun bunlardan yalnızca ikisinde, Hind Rajab'ın öldürülmesi ve Tal al-Sultan dosyasında, ceza soruşturması açtığını, diğer üçünde ise ceza soruşturmasını reddettiğini belirtti.

Asıl itirazı, incelemeyi kimin yaptığına yönelik. Gözlemevine göre incelemeleri yürüten birim Genelkurmay'a bağlı; dolayısıyla ortaya çıkan sonuç tamamlanmış bir ceza dosyası sayılamaz. Gözlemevi, suçlamaların uluslararası hukukun ağır ihlalleri düzeyine ulaştığı bir yerde, ordunun içinde konumlanmış bir mekanizmanın orduyu tarafsız biçimde değerlendirip değerlendiremeyeceğini sorguladı.

World Central Kitchen dosyasında ordu, olayı ciddi biçimde yanlış yönettiğini kabul etti, ancak suç sayılacak bir unsur bulmadı. Gözlemevi bu değerlendirmeyi reddediyor. Konvoy arka arkaya üç kez vuruldu ve hayatta kalanlar saldırılar arasında bir araçtan diğerine geçti; Gözlemevine göre bu, ateş açanları neyi hedef aldıklarını yeniden kontrol etmeye zorlamalıydı. Araçların nasıl teşhis edildiğini, hangi emirlerin verildiğini ve ilk vuruştan sonra saldırının neden sürdüğünü açıklığa kavuşturacak bir soruşturma istiyor.

Hind Rajab konusunda, ordunun daha önce hiçbir askerinin aracın yakınında olmadığı yönündeki tutumunun teknik delillerle çeliştiğini belirtti ve olayın bütün akışının birlikte ele alınmasını istedi: ailenin aracına açılan ateş ve ardından kız için gönderilen ambulansa yapılan saldırı. Tal al-Sultan için ise görüntülerin ve adli tıp materyalinin ordunun ilk anlatısını, yani acil durum araçlarının ışık ya da uyarı sinyali olmadan güçlerine doğru geldiği iddiasını doğrulamadığını söyledi; kullanılan silahlara ve verilen emirlere kadar her ateş açma anının ayrı ayrı incelenmesini talep etti. Ezilen araçların ve cesetlerin gömülmesine ilişkin tanıklıkların da incelenmesini istedi. MSF'ye ait iki dosyada ise varılan sonuçların varsayıma dayandığını, hayatta kalanların ve örgütün kendisinin sunduğu bilgilerin göz ardı edildiğini belirtti.

Gözlemevine göre beş vaka birlikte okunduğunda tek bir kurumsal güzergâh çiziyor: uzun bir iç inceleme, operasyonel hata sonucu ve kimse hakkında suçlama yapılmadan kapatılan bir dosya. Gözlemevi, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden ve onun yanında BM soruşturmacılarından, delillere ve tanıklara erişerek saldırıların kendisini incelemesini ve hem ateş açanların hem de emri verenlerin sorumluluğunu tespit etmesini istedi.