Yedek parça kısıtları Gazze'deki araçların %70'ini durdurdu

Gazze İnsan Hakları Merkezi pazar günü, Gazze Şeridi'ndeki ulaşım sektörünün tümüyle çökmenin eşiğinde olduğunu, İsrail'in yedek parça, lastik, motor yağı ve bakım için gereken diğer malzemelerin girişini engellemesi nedeniyle sivil araçların yaklaşık yüzde 70'inin tamamen ya da kısmen hizmet dışı kaldığını açıkladı.

Merkez, araçlara ilişkin bu rakamı bölgedeki yetkililerin elindeki resmî verilere dayandırdı ve ulaşım ile iletişim alanında yol açılan doğrudan zararı yaklaşık 2,8 milyar dolar olarak değerlendirdi.

Malzemeler, hem askerî hem sivil amaçla kullanılabildiği kabul edilen ürünler anlamına gelen "çift kullanımlı" sınıflandırması gerekçesiyle bekletiliyor. Merkeze göre bu sınıflandırma, Gazze'de tek işlevi ambulansları, su sistemlerini, kanalizasyon şebekelerini ve fırınları çalışır durumda tutmak olan ürünlere keyfî biçimde uygulanıyor; kısıtlamalar Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkesle hafiflemek yerine o tarihten bu yana sürüyor.

En ağır darbeyi acil durum filoları aldı. Motorlar arızalanıyor, soğutma sistemleri bozuluyor ve araçların çalışmak üzere tasarlandığı orijinal yağlar tükenmiş durumda; içeri sokulamayan parçalar yüzünden araçlar atıl kalıyor. Gazze Hükümet Medya Ofisi'nin verileri, 2025 sonu itibarıyla hedef alınan 211 ambulansın yanı sıra 23 sivil savunma aracını kayda geçiriyor. Merkez, her saat can kaybının yaşanabildiği bir bölgede tek bir ambulansın hizmet dışı kalmasının bile tedaviyi işe yaramayacak kadar geciktirmeye yettiğini belirtti.

Aynı dönemde fiyatlar da erişilmez hale geldi. Tek bir bidon motor yağı artık yaklaşık 3.500 dolara satılıyor ve birçok araç sahibi için tamir masrafı arabanın kendi değerini aştı. 36 yaşındaki Abdel Aziz Ahmed, aylardır yolda olmayan özel otomobilinden bu nedenle vazgeçti. 45 yaşındaki Saeed Shirab, lastik ve yağ bu kadar azken rutin bakımın bile karşılanamaz olduğunu söyledi. 33 yaşındaki Hamada al-Sayed ise her gün saatlerini işe gidecek bir araç aramakla geçiriyor ve çoğu zaman yürümek zorunda kalıyor.

Duran işleyişin boyutu ithalat rakamlarında görülüyor. Ulaşım sektöründeki işletmelerin temsilcileri, Ekim 2023'ten önce Gazze'ye günde 800'den fazla kamyonun girdiğini, mevcut kısıtlamaların bu trafiği neredeyse tümüyle durdurduğunu belirtti. Merkez ayrıca İsrail güçlerinin Şerit'in yüzölçümünün yaklaşık yüzde 70'ini kontrol ettiğine dikkat çekti; bu da hâlâ çalışır durumdaki araçların nereye gidebileceği konusunda ayrı bir kısıt oluşturuyor.

Kıtlık bireysel ulaşımın çok ötesine uzanıyor, çünkü temel hizmetleri sağlayan makineler de aynı sarf malzemeleriyle çalışıyor. Hastaneler, su kuyuları, arıtma tesisleri, atık su pompa istasyonları, fırınlar, okullar ve yardım konvoyları belirli aralıklarla yağ ve parça gerektiren motorlara bağlı. UNICEF daha önce lastik, yağ ve yedek parça kıtlığının su, sanitasyon ve insani yardım çalışmalarının sürekliliğini tehdit ettiği uyarısında bulunmuştu. Merkezin uyarısı, arıtma ve atık su pompalamasında yaşanacak bir çöküşün hâlihazırdaki acil duruma bir de çevre ve halk sağlığı acil durumu ekleyeceği yönünde.

Merkez, uluslararası toplumdan, Birleşmiş Milletler'den ve Güvenlik Konseyi'nden kısıtlamaların kaldırılması için İsrail'e baskı yapmasını istedi; 1948 Soykırım Sözleşmesi'ne taraf devletleri yükümlülüklerini yerine getirmeye çağırdı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni, süregelen soruşturmalarında ulaşım ve acil hizmetlere yönelik kısıtlamaların etkisini değerlendirmeye davet etti.